Cây vải Tổ sừng sững như chứng nhân của thời gian, mang vẻ đẹp vừa cổ kính, vừa tràn đầy sức sống, thân cây to lớn, xù xì, những lớp vỏ nâu sậm như ghi dấu bao năm tháng mưa nắng.
Xã Phúc Hòa là một miền quê thuần nông của tỉnh Bắc Ninh, có địa hình chủ yếu là đồi núi thấp đan xen các cánh đồng nhỏ phù hợp với phát triển cây ăn quả, đặc biệt là cây vải thiều chín sớm. Nhắc đến vải thiều chín sớm, người ta thường nhớ ngay đến quả vải thiều chín sớm Phúc Hòa – một thương hiệu đã được xây dựng và khẳng định từ những năm 2012 khi UBND huyện Tân Yên cũ đã thực hiện đăng ký nhãn hiệu với cục Sở hữu trí tuệ nhãn hiệu “Vải sớm Phúc Hòa”. Người dân Phúc Hòa đã gắn bó với cây vải thiều từ rất lâu, cũng ít có ai còn nhớ mốc thời gian cây nảy chồi, gieo trái trên miền quê này.
Ảnh tư liệu: Đoàn Lãnh đạo huyện Tân Yên (cũ) đến thăm cây vải Tổ tại thôn Thái Hòa, xã Phúc Hòa năm 2013
Ảnh: Đoàn công tác Viện Bảo vệ thực vật về thăm cây vải Tổ tại xã Phúc Hòa
Chỉ nghe câu chuyện của những người già nhất trong làng kể truyền tai rằng: cách đây trên 100 năm có một người phụ nữ quê ở Hải Dương lấy chồng về thôn Thái Hòa, xã Phúc Hòa bây giờ, trong hành lý về quê chồng có 9 cành vải nhỏ, âu là kỷ niệm của quê hương mong vơi bớt nỗi nhớ nhà khi ở xa quê. Không ngờ đất lành chim đậu, cả 9 cành vải bén rễ, đâm cành lớn nhanh như thổi. Nhưng thuở đó trồng vải cũng chỉ để ăn chơi nên lần hồi, những cây vải này đều bị hoại đi, chỉ còn lại một cây duy nhất – được người dân nơi đây coi là cây vải Tổ, cây vải có tuổi đời lâu nhất của vùng đất Phúc Hòa.
Cây vải Tổ sừng sững như chứng nhân của thời gian, mang vẻ đẹp vừa cổ kính, vừa tràn đầy sức sống, thân cây to lớn, xù xì, những lớp vỏ nâu sậm như ghi dấu bao năm tháng mưa nắng. Từ thân chính tỏa ra nhiều cành lớn, vườn rộng che mát cả một khoảng không gian lớn. Vào mùa vải chín, cây khoác lên mình sắc đỏ rực rỡ của những chùm quả sai trĩu, quả nảo cũng căng mọng, vỏ đỏ hồng phấn ẩn chứa vị ngọt thanh mát đặc trưng. Từ những năm giai đoạn 1980-1990 thấy được giá trị của cây vải thiều cùng với chủ trương cải tạo vườn tạp, mở rộng và phát triển diện tích cây ăn quả của UBND huyện Tân Yên (cũ), người dân xã Phúc Hòa đã nhân giống từ cây vải trăm tuổi ấy ra hàng ngàn, hàng vạn gốc vải, phủ xanh, rộng khắp các vùng đồi, bãi. Giống vải thiều sớm tỏ ra thích nghi và phát triển rất tốt trên miền quê đất Phúc Hòa, cây xanh tốt, cho trái to, mọng, vị ngọt thanh mát như kết tinh của trời đất và công sức của con người. Tính đến nay diện tích cây vải sớm trên toàn xã đã được mở rộng lên hơn 850 ha, đem lại thu nhập ổn định cho người dân nơi đây.
Không chỉ có giá trị kinh tế, cây vải tổ còn mang ý nghĩa tinh thần sâu sắc. Đây là nơi gắn bó với ký ức của nhiều thế hệ, là minh chứng cho truyền thống lao động sáng tạo, biết khai thác và phát huy tiềm năng và của quê hương. Người dân Phúc Hòa nói chung và UBND xã Phúc Hòa nói riêng luôn coi việc bảo tồn, chăm sóc cây vải tổ là trách nhiệm và niềm tự hào của mình. Trong thời gian tới, nhằm tiếp tục bảo tồn, giới thiệu, quảng bá hình ảnh, nguồn gốc lịch sử cũng như giá trị văn hóa của cây vải Tổ rộng rãi đến công chúng trên khắp mọi miền đất nước, UBND xã Phúc Hòa đã chỉ đạo cơ quan chuyên môn tích cực tư vấn hỗ trợ hộ dân cách chăm sóc giúp cây vải Tổ sinh trưởng, phát triển tốt, đồng thời chủ động quảng bá, giới thiệu hình ảnh cây vải Tổ để cây vải Tổ không chỉ là một cây trồng lâu năm đơn thuần mà còn là biểu tượng sống động của quê hương – nơi hội tụ giá trị kinh tế, văn hóa và tinh thần. Hướng đến thúc đẩy phát triển du lịch trải nghiệm thu hút du khách đến thăm quan, chụp ảnh, tìm hiểu về lịch sử, quy trình trồng và chăm sóc cũng như thưởng thức những trái vải tươi ngon ngay tại vườn.
Giữ gìn và phát huy giá trị của cây vải Tổ chính là cách để ngời dân nơi đây tiếp tục viết nên câu chuyện đẹp về vùng đất giàu truyền thống và đầy tiềm năng phát triển./.
